Sở Tài nguyên và Môi trường (TNMT) nhận được thông tin phản ánh có sự bùng phát các loài vi tảo trên khu vực vịnh Vân Phong. Ngày 24/10/2018, Sở Tài nguyên và Môi trường đã có Công văn số 4575/STNMT-CCBVMT về việc thông báo nguy cơ xảy ra hiện tượng tảo nở hoa tại vịnh Vân Phong gửi UBND thị xã Ninh Hòa, UBND huyện Vạn Ninh, Ban quản lý Khu kinh tế Vân Phong, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; trong đó, Sở TNMT  đề nghị UBND thị xã Ninh Hòa, huyện Vạn Ninh thông báo cho nhân dân nuôi trồng thủy sản trong vùng biết để thường xuyên theo dõi và có biện pháp phòng tránh kịp thời (sử dụng thiết bị thổi ôxy, di chuyển lồng bè, không lấy nước biển có màu lạ vào ao đìa,…) và đề nghị các cơ sở nuôi trồng thủy sản trên vùng biển vịnh Vân Phong kịp thời phản ánh về Chi cục Bảo vệ môi trường – Sở Tài nguyên và Môi trường các hiện tượng nước biển bất thường xảy ra; phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc xác định nguyên nhân của các hiện tượng bất thường nêu trên (nếu có) .

Ngay sau đó, ngày 26/10/2018, Sở TNMT  đã phối hợp với các đơn vị liên quan và đơn vị thu mẫu, phân tích mẫu (Viện Hải dương học) tiến hành khảo sát, thu mẫu tảo tại khu vực vịnh Vân Phong. Kết quả đánh giá đã được Sở TNMT ban hành tại Công văn số 4767/STNMT-CCBVMT ngày 02/11/2018, cụ thể như sau:

1/ Vị trí thu mẫu

Vị trí thu mẫu trên vịnh Vân Phong- ảnh Bảo Nghi

         Vị trí 1 (Trạm 1): Tại khu vực nuôi trồng thủy sản của người dân cách cảng Đầm Môn 0,6 km về phía Đông, tọa độ: 12040’24,0”Bắc, 109023’52,2” Đông.

       Vị trí 2 (Trạm 2): Gần khu vực nuôi trồng thủy sản của Công ty TNHH Ngọc Trai Sài Gòn, tọa độ: 12°38'33.79" Bắc, 109°21'37.99" Đông. 

        Vị trí 3 (Trạm 3):  Gần khu vực nuôi trồng thủy sản của Công ty TNHH Australis Việt Nam, tọa độ: 12038’08,9” Bắc, 109018’17,8” Đông. Tại các Trạm 1, 2, 3, Đoàn khảo sát thực hiện thu mẫu thực vật phù du định lượng, định tính và các thông số nhiệt độ, độ muối và dinh dưỡng 2/ Kết quả phân tích, đánh giá  

2.1 Nhiệt độ, độ muối và dinh dưỡng 

Các thông số đo hiện trường như nhiệt độ, độ mặn và pH đều bình thường không có sự đột biến nào. Các muối dinh dưỡng N-NO3, P-PO4 cũng có giá trị bình thường, cao nhất tại Trạm 1. Hàm lượng Chlorophyll-a cao nhất tại Trạm 1 với tầng đáy là 4.49 µg/L cho thấy sinh khối tảo tại trạm này cao hơn so với Trạm 2 và 3. Xét trên phân bố thẳng đứng ở Trạm 1 thì hàm lượng Chlorophyll-a cao trên toàn bộ cột nước và cao nhất tại độ sâu khoảng 7-8m. 

2.2. Thực vật phù du  

Từ kết quả phân tích tại 3 điểm thu mẫu, cho thấy tại thời điểm thu mẫu thành phần loài thực vật phù du không khác nhau nhiều ở cả 3 vị trí thu mẫu, tuy nhiên mật độ cao nhất tại Trạm 1 – gần cầu cảng Đầm Môn với tổng mật độ thực vật phù du tầng mặt là 384.445 tb/L và tầng đáy là 847.763 tb/L; tiếp đến tại tầng mặt Trạm 3 là 297.560 tb/L, Trạm 2 là 274.196 tb/L, mật độ thấp nhất tại tầng đáy Trạm 2 là 7.886 tb/L. Mẫu định tính thu được tại Trạm 1 nhìn thấy bằng mắt thường có đặc trưng giống loài tảo hai roi Noctiluca scintillans. Kết quả phân tích cho thấy loài tảo Noctiluca scintillans có hiện diện với mật độ cao nhất tại tầng mặt Trạm 1 là 98 tb/L, tuy mật độ không cao nhưng loài tảo này có kích thước tế bào lớn nên cũng đóng góp đáng kể về mặt sinh khối.

Ngoài ra, loài Chaetoceros spp., Pseudo-nitzschia spp. chiếm ưu thế ở cả 3 vị trí thu mẫu, loài Skeletonema sp. chiếm ưu thế tại Trạm 1 với mật độ 354.667 tb/L tầng mặt và 794.667 tb/L tầng đáy, loài Bacteriastrum spp. và Leptocylindrus danicus chiếm ưu thế ở Trạm 2 và Trạm 3.  Thành phần loài thực vật phù du tại 3 vị trí thu mẫu không khác nhau nhiều với khoảng từ 77 loài – Trạm 2 đến 89 loài – Trạm 3. Tuy nhiên tỷ lệ phần trăm giữa tảo silic trung tâm và tảo hai roi chênh lệch tương đối nhiều ở cả 3 trạm như Trạm 3 với 60.8% tảo Silic trung tâm và 22.8% và 27.8 % tương ứng với tảo Silic lông chim và tảo hai roi.

* Một số hình ảnh thực tế tại buổi khảo sát, lấy mẫu (ngày 26/10/2018_ảnh: Việt Phương)

Hình 1- lấy mẫu Tảo và nước biển tại khu vực nuôi thủy sản của người dân cách Cảng Đầm môn 0,6 km về phía Đông

Trong cả 3 vị trí thu mẫu đều ghi nhận một số loài tảo gây hại và có khả năng gây hại như Noctiluca scintillans với mật độ cao nhất tại tầng mặt Trạm 1 với 98 tb/L, thấp nhất tại tầng mặt Trạm 2 là 16 tb/L thấp hơn nhiều so với đợt nở hoa tháng 11/2017 (mật độ 1.320 tb/L), loài tảo có khả năng sản sinh độc tố như các loài tảo silic Pseudo-nitzschia spp. gây ngộ độc dạng mất trí nhớ cho người (mật độ cao nhất tại tầng đáy Trạm 1 là 23.200 tb/L), một số loài tảo hai roi khác như Tripos furca, Tripos fusus cũng nằm trong danh sách những loài thực vật phù du có khả năng nở hoa gây hại nhưng có mật độ không cao tại thời điểm thu mẫu này. Ngoài ra, cũng xuất hiện loài Tripos trichoceros có khả năng gây hại tại Trạm 1 và tầng mặt Trạm 2. Đối với các loài tảo có khả năng sản sinh độc tố cần có sự giám sát, cảnh báo đối với các vùng nuôi để đảm bảo cung cấp nguồn hải sản an toàn cho người sử dụng.

3/ Giải pháp

Trong thời gian vừa qua, điều kiện thời tiết tại vùng nuôi bất lợi (nắng nóng và có mưa dông) làm thay đổi các chỉ tiêu môi trường nước. Để kịp thời có các biện pháp phòng tránh, giảm thiểu các thiệt hại có thể xảy ra trong trường hợp sự phát triển bùng phát của các loại tảo trên Vịnh Vân Phong, Sở Tài nguyên và Môi trường đã đề nghị:

- UBND huyện Vạn Ninh, UBND thị xã Ninh Hòa kịp thời thông báo cho nhân dân nuôi trồng thủy sản trong vùng biết để thường xuyên theo dõi và có các biện pháp phòng tránh kịp thời; không sử dụng các thủy sản chết làm thức ăn cho người.

- Các cơ sở nuôi lồng bè chủ động theo dõi sự phát triển của tảo, trường hợp xuất hiện tảo nở hoa tại khu vực nuôi cần có các biện pháp để giảm thiểu các thiệt hại có thể xảy ra. Một số khuyến cáo cần thực hiện như sau:

Thực hiện việc di dời lồng bè đến vùng đã được quy hoạch, nơi có nguồn nước dễ lưu thông, đảm bảo độ sâu khi triều thấp là 8m (đối với lồng nổi); thường xuyên theo dõi hoạt động của thủy sản nuôi và theo dõi các chỉ tiêu môi trường nước, đặt biệt oxy hòa tan để có biện pháp xử lý kịp thời; Kiểm tra và thường xuyên vệ sinh lưới lồng, vớt sạch rác thải cũng như các sinh vật gây hại ra khỏi lồng nuôi; Bố trí khoảng cách giữa các lồng nuôi đảm bảo môi trường thông thoáng cho thủy sản phát triển; Lựa chọn thức ăn nuôi đảm bảo chất lượng và tránh dư thừa lượng thức ăn nuôi nhằm tránh gây ô nhiễm môi trường nước nuôi; thu gom chất thải và thức ăn thừa đem vào bờ xử lý, không dược xả thải ra môi trường nước; Khi phát hiện các hiện tượng nước biển bất thường xảy ra hoặc thủy sản chết, cần sớm thông báo đến các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương để có biện pháp ngăn chặn và xử lý kịp thời; Hiện nay đang vào mùa mưa bão, cần theo dõi thường xuyên thông báo diễn biến tình hình mưa bão trên các phương tiện truyền thông để có biện pháp bảo vệ người và tài sản phù hợp.

- Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban quản lý Khu kinh tế Vân Phong phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường và các đơn vị có liên quan kịp thời khuyến cáo, giải quyết các vấn đề có liên quan trong trường hợp xuất hiện tảo nở hoa gây thiệt hại đến hoạt động nuôi trồng thủy sản khu vực vịnh Vân Phong.

Hình 2- lấy mẫu Tảo và nước biển gần khu vực nuôi trồng thủy sản của Công Ty TNHH Ngọc Trai Sài gòn 

Bảo Nghi - CCBVMT