Ngày 4/11/2021, Khoa các Khoa học liên ngành - Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) phối hợp với Viện nghiên cứu định cư và năng lượng bền vững tổ chức Hội thảo “Phát triển hệ sinh thái đô thị biển đa chiều ở Việt Nam”. Tham dự Hội thảo gồm hơn 100 đại biểu đại diện các Sở Tài nguyên và Môi trường, các sở, ban, ngành của các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ven biển; đại diện các nhà khoa học. Hội thảo được tổ chức theo 02 hình thức là trực tiếp tại điểm cầu Đại học Quốc gia Hà Nội và trực tuyến trên nền tảng zoom.
Hội thảo là một dịp để các nhà khoa học và các nhà quản lý trao đổi kiến thức, kinh nghiệm về các lĩnh vực liên quan đến đô thị biển; làm rõ các cơ sở, quan điểm, mô hình, kinh nghiệm, chính sách phát triển... đô thị biển ở trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay. Bên cạnh đó, Hội thảo tạo diễn đàn khoa học để trao đổi, nghiên cứu về phát triển đô thị biển đa chiều giữa các nhà khoa học trong và ngoài ĐHQGHN và Viện nghiên cứu định cư và năng lượng bền vững, các nhà hoạch định chính sách của các cấp, ngành, địa phương, các cựu học viên và học viên của Khoa các Khoa học Liên ngành, ĐHQGHN. Đồng thời định hướng nghiên cứu về đô thị, đặc biệt là đô thị biển trong giai đoạn tới phục vụ cho công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học của Khoa các Khoa học Liên ngành và Viện nghiên cứu định cư.
PGS.TS Nguyễn Hồng Thục – Viện trưởng Viện nghiên cứu định cư và năng lượng bền vững trình bày báo cáo tại Hội thảo (Ảnh – Đình Tường)
Tại Hội thảo, các đại biểu đã nghe các báo cáo viên trình bày các tham luận gồm: Báo cáo tổng quan về tầm nhìn và cách tiếp cận liên ngành trong phát triển Hệ sinh thái đô thị biển đa chiều; Phát triển không gian kinh tế biển Việt Nam gắn với Hệ sinh thái đô thị biển đa chiều trong bối cảnh mới; Phát triển các Cực kinh tế đô thị biển – Nhà nước đóng vai trò dẫn đường; Khung đánh giá đa chiều cho phát triển Hệ sinh thái đô thị biển – công cụ quản lý tổng hợp trong phát triển; Đổi mới cách tiếp cận Hệ sinh thái – xã hội để phát triển bền vững đô thị biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu; Dịch vụ hệ sinh thái gắn với mục tiêu bảo tồn khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn – Nghiên cứu điểm cho Cần Giờ; Chủ nghĩa đô thị xanh ứng dụng trong phát triển Hệ sinh thái đô thị biển đa chiều tại Việt Nam; Tổng quan hiện trạng đô thị biển Việt Nam và một số quan điểm về kiểm soát phát triển; Liên kết địa bàn giữa cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và Đô thị lõi cận kề.
PGS.TS Nguyễn Chu Hồi – Nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam chủ trì Phiên thứ nhất của Hội thảo (Ảnh – Đình Tường)
Công tác quy hoạch các đô thị biển là một vấn đề được Đảng và Nhà nước rất quan tâm trong giai đoạn hiện nay. Chiến lược hướng tới một nền “kinh tế biển xanh” đã được xác định trong Nghị quyết số 26/NQ-CP ngày 05/3/2020 về Kế hoạch tổng thể và Kế hoạch 5 năm của Chính phủ trong việc thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Hiện nay, đô thị biển ở nước ta mới phát triển tập trung ở dải ven biển, với mô hình các đô thị ven biển mà chưa có đô thị đảo và đô thị trên biển đúng nghĩa. Trong khi đó, ngoài việc phát triển các đô thị ven biển, một số quốc gia đã có những đô thị đảo nổi tiếng, đô thị đảo nhân tạo, đô thị “nổi trên biển” gắn với các cửa ngõ giao thương quốc gia như cảng biển nổi, sân bay nổi, đảo nổi... cũng đã và sẽ được xây dựng. Các dạng đô thị biển này được xây dựng ban đầu từ vốn tự nhiên và vốn con người, quá trình phát triển sẽ tích tụ dân số và làm tăng vốn xã hội. Vì vậy cũng có những giá trị đã hoặc sẽ bị đánh đổi bên cạnh những giá trị đặc thù còn tồn tại và những giá trị đặc hữu phải giữ lại. Nếu một dự án đô thị biển muốn “sống” được trên hệ sinh thái tự nhiên biển - ven biển thì chính nó phải trở thành một hệ sinh thái đô thị biển đa chiều và là một bộ phận không thể tách rời của hệ sinh thái tự nhiên và xã hội. Trong quá trình phát triển các loại hình đô thị biển thì chúng ta cần công nhận và sử dụng hiệu quả các giá trị của cảnh quan, tài nguyên thiên nhiên và các hệ sinh thái biển, đảo như là “nguồn vốn phát triển” dài hạn; quy hoạch và lựa chọn các kiến trúc - đô thị xanh, thông minh, thân thiện với môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và phù hợp văn hóa bản địa. Đặc biệt là đô thị biển cộng sinh với hệ sinh thái tự nhiên để cùng tạo ra các mô hình phát triển giá trị gia tăng cao hơn – đang là xu hướng tất yếu của thời đại và ở Việt Nam. Việc đánh mất hoặc triệt tiêu “cơ sở tự nhiên” tại biển, đảo đang ngăn cách con người với sự phát triển, với thiên nhiên và với biển. Đồng thời làm mất đi giá trị bản địa vốn có được con người xây dựng hàng ngàn năm qua những di sản thiên niên kỷ của họ cùng với biển.
Các đại biểu tham gia thảo luận tại điểm cầu Đại học Quốc gia Hà Nội (Ảnh: Đình Tường)
Cũng theo PGS.TS Nguyễn Hồng Thục - Viện trưởng Viện nghiên cứu định cư và năng lượng bền vững thì hệ sinh thái đô thị biển đa chiều do Môi trường và Đô thị là một thực thể “cùng sản xuất” không gian hoạt động có giá trị tăng cao trên lãnh thổ biển – đảo, duy trì và phát triển trên cơ sở thích ứng lâu dài và liên tục với các quy luật khách quan của hệ sinh thái tự nhiên (hay môi trường tự nhiện) bao chứa nó. Hệ sinh thái đô thị biển đa chiều là một tập hợp các không gian di sản vật thể và phi vật thể tại chỗ với cấu trúc không gian đô thị mới, có cấu trúc hay tổ chức rõ ràng, được điều chỉnh bởi các quy luật của Nền kinh tế tuần hoàn, tương tác và phụ thuộc lẫn nhau thông qua các cấu trúc hay tổ chức kinh tế, văn hóa, xã hội mà con người tạo lập. Tính chất của hệ sinh thái đô thị biển đa chiều gồm: Tính đại diện, nổi trội, duy nhất trường tồn với thời gian lịch sử tại một vùng biển lịch sử và địa lý đặc trưng, không có sự trùng lặp về loại hình, qui mô, tính chất, đặc điểm và giá trị; Có thể được nghiên cứu theo nhiều cách khác nhau, lý thuyết hoặc thực nghiệm, hoặc xem xét sự khác biệt giữa các dạng đô thị sinh thái để hiểu rõ hơn cách chúng vận hành; Được kiểm soát và cân bằng động bởi cả hai yếu tố bên ngoài và bên trong. Các yếu tố bên ngoài như thiên nhiên, khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng, đa dạng sinh học. Các yếu tố bên trong như tổ chức không gian cư trú, di sản và văn hóa, các cấu trúc kinh tế, xã hội, cơ chế vận hành và quản lý,…
Kết thúc hội thảo, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi khẳng định việc phát triển đô thị biển ở Việt Nam với các chuỗi đô thị ven biển, chuỗi đô thị đảo và trong tương lai là chuỗi đô thị nổi có những vấn đề cần làm ngay. Đồng thời cũng có những vấn đề cần tiếp tục phát triển.
Đình Tường-CCBHĐ